Información disponible en noviembre

Guía do patrimonio natural e o ecoemprendemento en Galicia

Descarga el programa en PDF

Introdución


Esta guía supón un achegamento ao concepto de patrimonio natural así como á necesidade do coñecemento e da conservación do mesmo co fin de protexer elementos que o conforman. Centrarémonos así nos espazos naturais de Galicia e a súas características.

Así mesmo, este documento busca unha aproximación ao mundo empresarial como facilitador da conservación do medioambiente, dende unha perspectiva sostible. Deste xeito, faremos unha aproximación ó ecoemprendemento e a economía circular.

Que é o patrimonio?


O patrimonio dun pais está constituído por un conxunto de bens e de valores, que poden ser tanto de índole natural como cultural. Estes van pasando de xeración en xeración, e producen á sociedade diversos beneficios: económicos, culturais, espirituais ou ata poden constituír un elemento de identidade. Por todo elo, as sociedades están cada vez máis sensibilizadas para salvagardalos e garantir a súa transmisión ás futuras xeracións.

Devandito patrimonio forma parte dos bens inestimables e irremprazables non só de cada nación senón de toda a humanidade. A perda dun ou máis destes bens prezados, como resultado da súa degradación ou desaparición, constitúe un empobrecemento do patrimonio de todos os pobos do mundo.

A Convención de 1972 para a Protección do Patrimonio Mundial Cultural e Natural establece que certos lugares da Terra cun “valor universal excepcional” pertencen ao patrimonio da Humanidade. Actualmente, 190 países ratificaron a Convención do Patrimonio Mundial, como é comunmente coñecida, e forman parte dunha comunidade internacional unida na misión conxunta de identificar e protexer o patrimonio natural e cultural máis importante do noso planeta.

Esta Convención é unha ferramenta eficaz que permite afrontar os desafíos contemporáneos relacionados co cambio climático, a urbanización descontrolada, o turismo de masas, o desenvolvemento socioeconómico sostible e as catástrofes naturais.

A continuación mostrase un esquema co fin de ir aclarando contidos.

Que é o patrimonio natural?


O primeiro punto importante, é que debemos diferenciar o Patrimonio Cultural do Patrimonio Natural. O Patrimonio Cultural fai referencia ao produto da creatividade humana, mentres que o Patrimonio Natural é alleo á especie humana, sendo obra da Natureza.

Na Convención para a Protección do Patrimonio Mundial Cultural e Natural da UNESCO (1972) establécense os elementos que poden considerarse como Patrimonio Natural. Estes elementos agrúpanse en 3 tipoloxías:

  • Os monumentos naturais constituídos por formacións físicas e biolóxicas ou por grupos desas formacións que teñan un valor universal excepcional desde o punto de vista estético ou científico.
  • As formacións xeolóxicas e fisiográficas e as zonas estritamente delimitadas que constitúan o hábitat de especies, animal e vexetal, ameazadas, que teñan un valor universal excepcional desde o punto de vista estético ou científico.
  • Os lugares naturaisou as zonas naturais estritamente delimitadas , que teñan un valor universal excepcional desde o punto de vista da ciencia da conservación ou da beleza natural.


Conservación


A Lei do Patrimonio Natural e da Biodiversidade atende á conservación dos ecosistemas naturais, terrestres e acuáticos, e os complexos ecolóxicos dos que forman parte. A este respecto é preciso abordar, por unha banda, a conservación e restauración dos ecosistemas e, por outro, as medidas para evitar a fragmentación destes. A lei establece que as comunidades autónomas deberán adoptar as medidas necesarias para garantir a conservación da biodiversidade silvestre, establecendo réximes específicos de protección para aquelas especies silvestres cuxa situación así o requira e atendendo preferentemente á preservación das súas hábitats.

Os Espazos Naturais Protexidos

Son territorios declarados legalmente coa finalidade primordial da conservación da natureza. Con todo, estes espazos non constitúen un fin en si mesmos, senón que son ferramentas para:

  • A conservación da biodiversidade e dos procesos ecolóxicos esenciais.
  • A aplicación de modelos de desenvolvemento sostibles para que as poboacións que viven no seu interior ou área de influencia melloren a súa calidade de vida.
  • A planificación integral do territorio.
  • A promoción da educación, a investigación, a cultura e a súa goce polos cidadáns.

Xa sexan terrestres ou mariños, clasificaranse, polo menos, nalgunha das seguintes categorías, en función dos bens e valores a protexer e dos obxectivos de xestión a cumprir, segundo a LEI 9/2001, do 21 de agosto, de conservación da natureza. Así contamos con:

  • Reserva natural.
  • Parque nacional.
  • Parque natural.
  • Monumento natural.
  • Humidal protexido.
  • Paisaxe protexida.
  • Zona de especial protección dos valores naturais.
  • Espazo natural de interese local.
  • Espazo privado de interese natural.

A continuación móstrase algúns dos espazos naturais protexidos de Galicia

Monumentos naturais:

Búscase na declaración de Monumento Natural resaltar a rareza ou beleza dos espazos ou elementos da natureza (formacións xeolóxicas, xacementos paleontolóxicos, árbores,...).

Para evitar que se poña en perigo a conservación dos seus valores só admitiranse usos e actividades respetuosos cos mesmos.

Reserva da Biosfera:

Galicia conta con seis espazos recoñecidos polo programa Home e Biosfera (MAB) da UNESCO que promove o desenvolvemento sostible baseado en mellorar a relación do ser humano coa súa contorna.

Este programa, que creou a Rede Mundial de Reservas da Biosfera, busca reconciliar a diversidade biolóxica e cultural co desenvolvemento económico e social.

Parques naturais:

Esta figura de protección ten en conta a beleza das súas paisaxes e a representatividade das súas ecosistemas entre outras consideracións como a escasa ocupación humana e uns valores educativos e científicos merecedores de protección.

Neste momento Galicia ten declarados seis parques naturais.

Parques nacionais:

Un Parque Nacional é un espazo natural de alto valor natural e cultural, pouco alterado pola actividade humana que, en razón dos seus excepcionais valores naturais, do seu carácter representativo, a singularidade da súa flora, da súa fauna ou das súas formacións xeomorfolóxicas, merece a súa conservación unha atención preferente e declárase de interese xeral da Nación por ser representativo do patrimonio natural español.


Parque Nacional de las Illas Atlánticas, formadas por catro arquipélagos: Cíes, Ons, Sálvora e Cortegada.

Áreas mariñas protexidas (AMP):

En términos xerais, un AMP é un área mariña que dá protección a todos ou a parte dos recursos naturais que se atopan nela. Dentro dun AMP hai certas actividades que están limitadas ou totalmente prohibidas a fin de lograr obxectivos específicos en materia de conservación, protección do hábitat, seguimento do ecosistema ou ordenación das pesquerías.

Paisaxes protexidas:

As paisaxes protexidas son espazos que, polos seus valores singulares, estéticos e culturais ou ben pola relación harmoniosa entre o home e o medio natural, sexan merecedores dunha protección especial.


Ademais,para asegurar a conservación de diferentes espazos debido ao seu interese natural, cultural, científico, educativo ou paisaxístico estes poden ser declarados Zona de Especial Protección dous Valores Naturais ( ZEPVN). Inclúese nesta consideración as zonas especiais da Rede Natura 2000 (directiva CEE 79/409 e 92/43) que non teñan outra figura de protección e nelas será posible a realización de usos e actividades tradicionais sempre que non vulneren os valores protexidos. Natura 2000, é unha rede europea de espazos naturais protexidos que inclúe os Lugares de Importancia Comunitaria ( L.I.C.) e as Zonas de Especial Protección de Aves ( ZEPA)

Emprendemento e ecoemprendemento


Emprender significa coller unha idea e levala a cabo. Parte dun estado de insatisfacción ou insuficiencia que se quere cambiar e que vai da man de acadar maiores logros.

Todo xorde cunha idea de negocio, que se traballa a través das aptitudes das persoas emprendedoras quen deciden organizar os recursos necesarios para poñer esa idea en marcha na súa futura empresa, sexa pyme ou startup.

“Soña en grande e atrévete a fallar” – Norman Vaughan

Se ben todo emprendemento implica unha innovación e un risco, é o camiño para materializar os soños.

Teño perfil emprendedor?


Darlle forma a un soño non é unha tarefa sinxela, require un gran sacrificio onde converxen moitas variables, polo que é mellor contar con algunhas ferramentas propias.

Presentámosvos algunhas características que comparten as persoas emprendedoras. Seguindo a Emprende Pyme.net (2018), os/as emprendedores/as contan con:

Quen me pode axudar a levar adiante a miña idea?


Existen diferentes entidades que prestan apoio a persoas emprendedoras de diferentes maneiras. Algunhas fano de maneira consultora, resolvendo dúbidas, guiando o proceso de paixón claridade das ideas capacidade continua de aprendizaxe e de afrontar riscos determinación e coraxe creatividade persistencia e flexibilidade autoestima e optimismo constitución e consolidación da empresa; outras fano de maneira económica, habilitando axudas para impulsar o financiamento inicial que precisa a empresa e poida materializarse.

Estas axudas tamén dependen da forma xurídica que decidades adoptar para a vosa empresa. Por exemplo, as empresas que pertencen á Economía Social, como as cooperativas, soen contar con apoios específicos polo beneficio social que se deriva da súa actividade.

Ademais se es xove, existen axudas concretas para mellorar a empregabilidade xuvenil.

Así, podedes atopar apoios en:

Por onde empezo?


Para facer algo e que sexa con éxito precísase un plan. Neste caso, un plan de empresa, proxecto empresarial, proxecto de negocio… Este plan determinará a nosa idea de negocio, as necesidades que ten, o financiamento, os clientes que teremos, como nos daremos a coñecer, etc. O plan serviranos como ferramenta para ir camiñando no noso emprendemento.

Aquí vos deixamos uns enlaces que vos axudarán a elaboralo.

Exemplos de emprendemento


Mostramos a continuación algúns exemplos de iniciativas empresariais con obxectivos de negocio diferentes, pero que teñen como elemento central de negocio o patrimonio.

Ecoemprendemento: Mellor facelo sostible


Podemos dicir que as actividades que se derivan da conservación e a posta en valor do patrimonio poden ser fonte de emprego.

Ou visto doutra maneira, o emprego pode xerar procesos de conservación e de revalorización do patrimonio.

Vendo a importancia da conservación do patrimonio, observamos que a etiqueta “sostible” podería encaixar perfectamente co noso proxecto de empresa, xa que, segundo a RAG (2018) significa preservar, manter ou mellorar a calidade dos recursos actuais e velar polos futuros.

Nutrir o noso emprendemento de esta idea implica atender ás necesidades actuais sen comprometer á capacidade de atendelas nun futuro. Por iso é importante atender aos impactos das nosas actuacións: impactos ambientais, sociais e económicos, xa que van a influír sobre o entorno e sobre o produto ou servizo que queiramos vender.

E para re,atar este apartado, queda a disposición dous enlaces para entender un pouco mellor cales son os indicadores básicos e xerais para ter unha empresa comprometida co medioambiente,

https://www.eadic.com/los-indicadores-de-sostenibilidad-ambiental/

Modelo de indicadores (DPSIR) Fuerza- Presión- Estado- Impacto- Respuesta.

https://apps1.semarnat.gob.mx:445/dgeia/indicadores14/conjuntob/00_conjunto/marco_conceptual2.html

Economía Circular

A economía circular preséntase como un sistema de aproveitamento de recursos onde prima a redución, a reutilización e o reciclaxe dos elementos.

Producir, usar e tirar? Non, reducir, reusar e reciclar. O paradigma do actual modelo económico lineal podería estar chegando ao seu fin e o seu lugar será ocupado pola economía circular.

Temas de análise


A continuación preséntanse 6 temas de análise. Dentro dalgúns temas aparece un icono dunha bombilla que representa posibles ideas ou exemplos para que servan de inspiración.

Tema 1: Residuos

Segundo a Lei de residuos sería todo material considerado como lixo e que se necesita eliminar. A eliminación ten como fin de evitar problemas sanitarios ou medioambientais pero tamén e dada a escaseza de materias primas e a seu esgotamento de recuperar todo aquilo que se poida reutilizar. Existen diferentes tipos de residuos: Residuos sólidos urbanos; Residuos industriais; Residuos agrarios; Residuos médicos e de laboratorios; Residuos radiactivos.

“A viaxe de Poliuretano e Polietileno”
Feitos sobre o plástico:
- No mundo só se recicla un 3% do plástico.
- O reciclaxe do plástico leva consigo un aforro dúas veces maior de enerxía que a queima ou a incineración.
- Cada ano a industria pesqueira mundial verte ao redor de 152 millóns de quilos de plástico ao océano.
- Os residuos plásticos están matando a máis dun millón de aves mariñas e uns 100.000 mamíferos e tartarugas mariñas cada ano.

“No fondo do mar”
A 400 quilómetros da costa galega e a 200 km da de Asturias arroxáronse dentro de bidóns metálicos toneladas de residuos radiactivos solidificados con formigón ou betún. Este lixo nuclear que foi lanzado ao mar de xeito periódico, entre 1949 e 1982, por Bélxica, Francia, Reino Unido, Alemaña, Italia, Holanda, Suíza e Suecia. E, en moitos casos, está esquecida a máis de 4.000 metros de profundidade mentres que está sometida á presión e á corrosión do mar.

Tema 2: novas tecnoloxías aplicadas á conservación natural

É innegable que os avances tecnolóxicos do último século supuxeron toda unha revolución para o ser humano, que viu como a súa calidade de vida ascende ata límites que no pasado ninguén podería imaxinar. Con todo, a tecnoloxía tamén ha evolucionado ata converterse no único medio viable para salvagardar a integridade do planeta.

“¿Cantos seres vivos hai no planeta Terra?”: Dixitalización e taxonomía
Esta pregunta aínda non ten resposta. A taxonomía é a ciencia que se encarga de clasificar, e en bioloxía, resulta realmente complexo realizalo no impresionante caixón desastre que é a nosa natureza. Considérase que nos últimos 250 anos describíronse case dous millóns de especies, e existe unha gran discusión en ciencia sobre o número total que habitan no planeta Terra. As cifras bailan entre dez e cen millóns, polo que se entende o enorme baleiro de coñecemento que queda aínda por descubrir.

Científicos da Universidade de California lograron demostrar que a árbore da vida pode ampliarse drasticamente usando unha nova técnica: a metagenómica.

Algúns estiman que falta por coñecer entre o 86 e o 91 por cento das especies de seres vivos macroscópicos (visibles, polo menos cunha lupa). E que, no mundo dos microorganismos, apenas coñecemos o un por cento da diversidade dos seres vivos.
“Conservación in situ”: Realidade aumentada
A conservación in situ refírese ao coidado da biodiversidade na súa contorna natural, no seu sitio de orixe. Ademais de atender o coidado dunha parte importante dos ecosistemas naturais, permite protexer as poboacións de especies de flora e fauna silvestres e, xa que logo, procurar condicións mínimas para o mantemento da súa variedade xenética en estado silvestre.

Tema 3: autosuficiencia enerxética

A autosuficiencia enerxética permite unha xestión dos recursos propios de forma que estea garantido o subministro enerxético. Consiste en adoptar unha estratexia para reducir o consumo de enerxía e incrementar a xeración de enerxía local renovable; de tal xeito que se diminúe o consumo dos recursos enerxéticos de orixe fósil que emiten gases de efecto invernadoiro e contaminantes locais.

Quen ten unha desas calculadoras que funcionan con enerxía solar?
O aproveitamento da enerxía solar era case unha curiosidade científica cando, na década dos setenta, o mundo cambaleouse coa famosa crise do petróleo. En poucos anos a investigación sobre enerxías alternativas experimentou un impulso que só cabía atribuír á urxencia por atopar recursos alternativos aos hidrocarburos. Nese contexto naceu científicos de todo o mundo comezaron a ensaiar diferentes métodos que permitisen aproveitar a enerxía procedente do sol.

Tema 4: o prezo da auga no 2030

O planeta terá un déficit de auga do 40 % en 2030 se non se cambia o rumbo actual de consumo, segundo un informe publicado pola Unesco, que pide unha mellor xestión deste recurso.

O estudo, elaborado por 31 organismos da ONU, establece que nos últimos anos houbo avances no acceso ao auga e ao saneamento no mundo, pero persiste a tensión e será máis evidente polo incremento demográfico.

Por iso, considera que os Obxectivos de Desenvolvemento Sostible para o período de 2016-2030 teñen que ser mais ambiciosos na protección dos recursos hídricos.

Como dato calafriante, aínda quedan no mundo 748 millóns de persoas que non teñen acceso a auga preservada de contaminación e as primeiras vítimas desta situación son os pobres, os marxinados e as mulleres, segundo o estudo.

Guerra de auga: Organización de Nacións Unidas (ONU) advertiu máis dunha vez sobre posibles conflitos internacionais a raíz da escaseza de auga no futuro.

Tema 5: gardiáns da natureza: por exemplo as organizacións ambientais.

As organizacións que protexen o medio ambiente son comunmente chamadas polo apelativo de organizacións ecoloxistas ou ambientais.

Son institucións que buscan estudar, monitorear ou protexer o medio ambiente do mal uso ou a degradación que implica o acción do ser humano. A actividades destas entidades poden ir desde realizar campañas informativas sobre temas ecolóxicos ata investir centos de millóns de euros para apoiar a consecución de proxectos económicos sustentables.

As organizacións ambientais poden ser unha obra de caridade, un fideicomiso, unha organización non gobernamental (ONG) ou unha organización gobernamental. Os seus alcances poden ser globais, rexionais ou locais. Tamén se diferencian dependendo do seu enfoque, por exemplo, loitar por conservar as selvas, animais en vía de extinción ou o medio ambiente en xeral.

Tema 6: desastres naturais

A definición de desastre natural é calquera evento catastrófico causado pola natureza ou os procesos naturais da terra.

A gravidade dun desastre mídese en perdas de vidas, perdas económicas, e a capacidade da poboación para a reconstrución. Os eventos que se producen en zonas despoboadas non se consideran desastres.

Os distintos tipos de desastres naturais que existen poden clasificarse en catro grupos:
● Hidrolóxicos: tsunami. Inundacións,…
● Meteorolóxicos: furacáns, tifóns, tornados, secas, …
● Xeofísicos: avalanchas, terremotos, erupcións volcánicas, incendios
● Biolóxicos: pestes epidemias, gripe aviar, febre porcina, marea vermella.

Marcaron as nosas vidas...

PRESTIGE: O 19 de novembro de 2002 o petroleiro "Prestige" afundiuse fronte ás costas galegas ocasionando un grave vertido. O "chapapote" non tardou en chegar ás praias galegas.

INCENDIOS FORESTAIS: Todos os veráns os incendios nos montes galegos son por desgraza habituais. O ano 2017 foi particularmente crítico para moitas familias que vivían nas zonas máis rurais da Galicia, e ata nalgunhas cidades. Ata 200 incendios activos rexistráronse ese fatídico fin de semana do 16 de outubro, converténdose na peor onda de incendios da última década.

Cuestións a debate

A continuación atoparás unha selección de temas de interese para debater (tentando chegar a unha conclusión) ou para facer faladoiro (basicamente compartir ideas dunha maneira informal sen pretender chegar a unha conclusión).

● ¿Usarías roupa de segunda man?¿Sabes quen fai a túa roupa?
● Minería espacial. ¿Quen é dono dos asteroides?
● ¿Realmente existe o cambio climático?
● ¿Estamos en perigo polo lixo espacial?
● ¿Que pasaría si unha maioría da poboación decidise pasarse o autoconsumo e as enerxías renovables?
● ¿Cres que a pobreza e a degradación ambiental van da man?
● Modelos de economía: ¿Existen límites no crecemento económico?
● Quen debería limpar as praias?
● Canta enerxía precisas para vivir?
● Conservación de especies in situ vs ex situ
● Oportunidade vs risco do turismo en espazos protexidos

Referencias

● Amarelas. Turismo e lecer en Galicia. [en liña] [ref. 2018] Dispoñible en: https://amarelas.es/
● Convención sobre la protección del patrimonio mundial, cultural y natural.[en liña] UNESCO. Dispoñible en: https://whc.unesco.org/archive/convention-es.pdf
● Proyecto empresarial. [en liña] Emprende pyme.net [ref. 2018] Dispoñible en: https://www.emprendepyme.net/proyecto-empresarial.html
● Qué é a economía social? [en liña] EUSUMO [ref. 2018]. Dispoñible en: http://eusumo.gal/que-%C3%A9-econom%C3%ADa-social
● Revista del patrimonio natural [en liña]USC IBADER [ref. 2018]. Dispoñible en: http://www.ibader.gal/seccion/85/Novas.html
https://espazo.coop/es/categoria/emprendimiento/
● Carta europea de turismo sostenible. [en liña] EUROPARC [ref. 2010]. Dispoñible en: http://www.redeuroparc.org/system/files/shared/guiacets.pdf
● ¿En qué consiste la economía circular?. [en liña] ACCIONA. Dispoñible en: https://www.sostenibilidad.com/desarrollo-sostenible/en-que-consiste-la-economia-circular/
● Tipos de desastres naturales que existen. [en liña] ECOLOGÏA VERDE. Dispoñible en: https://www.ecologiaverde.com/tipos-de-desastres-naturales-que-existen-1203.html
● Biodiversidad. [en liña] MINISTERIO PARA LA TRANSICIÓN ECOLÓGICA. Dispoñible en: https://www.miteco.gob.es/es/red-parques-nacionales/la-red/caracteristicas.aspx
● Ciencia. [en liña] CCAMLR [ref. 2018]. Dispoñible en: https://www.ccamlr.org/es/science/%C3%A1reas-marinas-protegidas-amp
● Qué visitar. [en liña] XUNTA DE GALICIA. Dispoñible en: http://www.turismo.gal/quevisitar/espazosnaturais/paisaxesprotexidas?langId=es_ES
● Resumen del Anteproyecto de la Ley de Patrimonio Natural de Galicia. [en liña] EMBERIZA MEDIOAMBIENTE. [ref. 2017]. Dispoñible en: https://www.emberizamedioambiente.es/noticiamedioambiente/resumendelanteproyecto-de-ley-de-patrimonio-natural-de-galicia-1-2

Noticias

http://galiciaambiental.org/especies-exoticas-invasoras-en-galicia/
http://galiciaambiental.org/22-gallegos-los-300-lideres-participaran-ia-cumbre-innovacion-tecnologica-economia-circular/
https://www.residuosprofesional.com/galicia-grupo-economia-circular-textil/